قليل است « 1 » . در قرن اول ميلادى دين مسيح در سوريه و آسياى صغير منتشر شده بود . در حدود سال 100 بعد از ميلاد جماعاتى از مسيحيان در شرق دجله يعنى ناحيه اربل « 2 » مسكن داشتند ، ولى از انتشار اين شريعت در نواحى مشرق اطلاعات صحيحى در دست نداريم . بنابر روايات مسيحيان « توماس مقدس » در كشور پارت بدعوت پرداخت و مطابق مندرجات كتاب مجعول « اعمال توماس » ، توماس تا سرزمين هندوستان هم پيش رفته است ولى اين كتاب را نميتوان از اسناد معتبر تاريخى شناخت . بعد از اربل شهر كركوك ، كه آن را « كرخاى بيت سلوخ » مىخوانده‌اند ، ظاهرا مركز و ملجاء عيسويان در شرق بوده است . در نامه شهداء عيسوى ايران مسطور است كه : « از زمان سلطنت بلاش تا سال بيستم پادشاهى شاپور بن اردشير يعنى 90 سال كرخامكانى مقدس بود و هيچ گياه ناپاكى در آن نمىرست » « 3 » . چون شاپور اول ساسانى پسر اردشير در سنه 241 بتخت نشسته ، بنابراين مقصود از بلاش كس ديگرى غير از ولاگاز سوم اشكانى نيست ، كه از سال 148 تا 191 ميلادى سلطنت كرده است . در هرحال عيسويان در عهد سلاطين اشكانى هيچ مداخله در امور سياسى نداشته‌اند . در قرون بعد نامه جعل كردند موسوم به « مكتب آباء مغربى » و تاريخ آن را آغاز قرن دوم ميلادى قرار داده‌اند . بنابراين سند جاثليق شهر سلوكيه خودمختارى مطلق داشته و ميتوانسته بمراسم مذهبى و تقديس بطركى خود نايل شود ، بدون اينكه مجبور باشد به شهر انطاكيه برود . ولى حقيقت امر اين است ، كه مقام كاتوليكوس ( جاثليق ) در عهد اشكانيان وجود نداشته است .

--> ( 1 ) - لابور ، ص 17 - 9 . زاخو Sachau ، تاريخ اربل Die Chronik Arbela رساله آكادمى پروس 1915 . بوركيت F . C . Btrkitt تاريخ قديم كمبريج Aneient History The Cambridge ، ج 12 ، ص 422 و ما بعد . ( 2 ) - زاخو ، كتاب سابق الذكر . ص 12 و ما بعد . ( 3 ) - هوفمان ، ص 46 - 45 .